Jaki nawóz pod ziemniaki? Poradnik ogrodniczy

3–4 wiadra ziemniaków z jednego rządka to wynik, który robi wrażenie na każdym ogrodniku. Jeśli zastanawiasz się, jaki nawóz pod ziemniaki wybrać, jesteś w dobrym miejscu. Z tego poradnika dowiesz się, jak zasilić glebę, by bulwy były zdrowe, smaczne i dobrze się przechowywały.

Jakie wymagania pokarmowe mają ziemniaki?

Ziemniak to roślina, która wygląda na niewymagającą, ale z gleby pobiera zaskakująco duże ilości składników. Szczególnie dużo bierze azotu, fosforu i potasu, a do tego magnez, wapń, siarkę oraz kilka mikroelementów. Bez ich uzupełnienia trudno liczyć na wysoki plon i ładne bulwy.

Przy plonie 10 ton z 1 ha ziemniaki zużywają średnio około 40 kg azotu (N), 15 kg fosforu (P2O5), 60 kg potasu (K2O), 6 kg wapnia (CaO), 7 kg magnezu (MgO) i około 6 kg siarki (S). Do tego dochodzą mniejsze ilości boru, miedzi, manganu, molibdenu i cynku. Im wyższy plon, tym większe zubożenie gleby, dlatego strategia nawożenia powinna być przemyślana, a nie przypadkowa.

Azot

Azot odpowiada za bujny wzrost naci i wielkość bulw. Zbyt mała dawka daje drobne ziemniaki i słaby plon. Zbyt wysoka powoduje z kolei problemy jakościowe. W przeliczeniu na 10 ton bulw przyjmuje się wspomniane około 40 kg N, co przy plonie 40 ton z hektara daje w przybliżeniu 160 kg N/ha.

W uprawie ziemniaka bardzo często używa się mocznika, który zawiera 46% azotu. Trzeba jednak dobrać ilość do typu plantacji. Innej dawki potrzebują ziemniaki jadalne, innej skrobiowe, przemysłowe czy sadzeniaki. Znaczenie ma też termin zbioru – im późniejszy, tym dłużej roślina korzysta z azotu i wymaga go trochę więcej.

Fosfor i potas

Fosfor buduje system korzeniowy, przyspiesza dojrzewanie i wpływa na wyrównanie plonu. Bez jego uzupełnienia sadzeniaki startują wolno, a bulwy są mniejsze. Z kolei potas decyduje w dużym stopniu o gospodarce wodnej ziemniaka, zawartości skrobi i zdolności do znoszenia suszy.

Okopowe, w tym ziemniak, mają bardzo duże zapotrzebowanie na wodę. Dobre zaopatrzenie w potas ogranicza skutki okresowych niedoborów opadów, suszy atmosferycznej i glebowej. W ziemniakach rośnie wtedy zawartość skrobi, a rośliny lepiej znoszą stres. Jednocześnie nie gromadzą nadmiernie azotanów, amin i nitrozoamin, które obniżają jakość plonu oraz wartość żywieniową.

Potas należy do składników pobieranych przez ziemniaki w bardzo dużych ilościach, dlatego jego dawkę zawsze warto odnieść do zasobności gleby i obecności obornika.

W nawożeniu potasem i fosforem dobrze sprawdzają się nawozy wieloskładnikowe. Na stanowiskach bez obornika, szczególnie na glebach lżejszych, często wybiera się nawozy z szerokim stosunkiem P:K, na przykład Polifoska 5. Tam, gdzie stosowano obornik lub gnojowicę, lepsza bywa Polifoska 6 czy Polifoska 8, które mają węższy stosunek fosforu do potasu.

Na lekkich glebach, ubogich w potas i bez obornika, szczególnie ceniona jest Polifoska Krzem. Zawiera nie tylko potas, ale też siarkę i krzem, które poprawiają odporność roślin na suszę i wpływają pozytywnie na jakość bulw.

Mikroelementy i wapń

Magnez odpowiada za prawidłową fotosyntezę i intensywną zieleń liści. Wapń wpływa na strukturę komórek, a więc też na jędrność bulw i ich zdrowotność. Siarka z kolei poprawia wykorzystanie azotu i smak plonu. Zbyt niski poziom tych pierwiastków w glebie często odbija się na wyglądzie roślin, choć objawy nie zawsze są oczywiste.

Mikroelementy, takie jak bor, miedź, mangan, molibden i cynk, ziemniaki pobierają w niewielkich ilościach, ale ich rola jest duża. Biorą udział w setkach reakcji w roślinie. Przy niedoborach plon bywa niższy, a bulwy gorzej się przechowują. Dobrze dobrany nawóz wieloskładnikowy częściowo pokrywa te potrzeby, resztę można uzupełnić nawozami dolistnymi.

Jaki nawóz pod ziemniaki przed sadzeniem?

Dobór nawozu przed sadzeniem warto oprzeć na analizie gleby. Prosta próbka wysłana do laboratorium pokaże, jak wygląda zasobność w fosfor, potas, magnez oraz jaki jest odczyn. Dzięki temu można świadomie zdecydować, ile składników dostarczyć, a gdzie dawkę zmniejszyć.

Najlepsze efekty daje połączenie nawozów mineralnych z nawozami organicznymi. Obornik, gnojowica czy gnojówka dostarczają nie tylko NPK, ale też próchnicę i poprawiają strukturę gleby. Nawozy mineralne uzupełniają to, czego brakuje, i pozwalają precyzyjnie sterować dawką azotu, fosforu czy potasu.

Przed sadzeniem można ułożyć prosty plan działania, który ułatwi pracę i ograniczy ryzyko błędów:

• wykonanie analizy gleby w kierunku NPK, pH i magnezu,
• określenie planowanego plonu i przeznaczenia ziemniaków (jadalne, skrobiowe, sadzeniaki),
• podjęcie decyzji o użyciu obornika lub innych nawozów naturalnych,
• dobór nawozu wieloskładnikowego (np. z grupy Polifoska) do zasobności stanowiska,
• ustalenie dawki azotu i podziału jej na przedsiewną oraz ewentualną pogłówną.

Na glebach lekkich, szybko przesychających, warto większą część fosforu i potasu podać w okresie jesiennym. Pozostałą ilość można uzupełnić wiosną, tuż przed sadzeniem, tak by składniki były dobrze wymieszane z warstwą orną.

Jak nawozić ziemniaki azotem, fosforem i potasem?

Strategia nawożenia zależy od terminu sadzenia, rodzaju odmiany oraz od tego, czy wcześniej użyto obornika. Inaczej zasila się wczesne ziemniaki jadalne na działce, a inaczej plantacje towarowe z plonem powyżej 40 t/ha. W każdym przypadku potrzebny jest balans między azotem, fosforem i potasem.

Terminy stosowania nawozów

Fosfor i potas najlepiej aplikować przedsiewnie, z jesiennym lub wczesnowiosennym wymieszaniem z glebą. Roślina sięga po nie od początku wegetacji, dlatego muszą być dostępne w strefie korzeni. Azot, z racji większej ruchliwości w glebie, podaje się bliżej terminu sadzenia, czasem w dwóch dawkach.

Na większych plantacjach często wygląda to tak, że nawozy wieloskładnikowe z fosforem i potasem trafiają na pole jesienią. Wiosną, przed uprawkami, wysiewa się pierwszą porcję azotu, na przykład w formie mocznika. Przy dłuższym okresie wegetacji, gdy nać jest długo zielona, drugą część azotu można podać pogłównie, gdy rośliny dobrze się rozwiną.

W uprawie amatorskiej także warto trzymać się prostego schematu, by ułatwić sobie pracę:

1. jesienne rozrzucenie obornika lub kompostu i jego przyoranie,
2. wiosenny wysiew nawozu wieloskładnikowego z fosforem i potasem,
3. mieszanie nawozu z glebą na głębokość przyszłego sadzenia,
4. podanie azotu tuż przed sadzeniem albo krótko po nim.

Dostosowanie dawek do typu ziemniaka

Ziemniaki jadalne nie potrzebują tak wysokich dawek azotu jak typowo przemysłowe. Pod nadmiarem N tworzą zbyt bujną nać, bulwy rosną długo i gorzej się przechowują. Z kolei ziemniaki skrobiowe czy przemysłowe mogą wykorzystać trochę większą ilość azotu, bo celem jest wysoka masa bulw oraz zawartość skrobi.

Sadzeniaki wymagają szczególnej ostrożności. Za mocne nawożenie azotem może dać zbyt duże, mało wyrównane bulwy, które gorzej nadają się na materiał sadzeniowy. Trzeba też brać pod uwagę termin zbioru – przy bardzo wczesnych odmianach dawkę azotu zwykle się ogranicza. W rejonach z częstą suszą, na glebach piaszczystych, warto oprzeć się na nawozach bogatych w potas, siarkę i krzem, takich jak Polifoska Krzem, co poprawia odporność roślin na niedobór wody.

Jak korzystać z nawozów organicznych?

Nawozy organiczne nadal są jednym z najlepszych sprzymierzeńców w uprawie ziemniaka. Dostarczają składników mineralnych, ale przede wszystkim budują próchnicę, która poprawia magazynowanie wody i aktywność biologiczną gleby. To ma ogromne znaczenie szczególnie w latach z długimi okresami bez deszczu.

Obornik

Obornik to klasyczny nawóz pod ziemniaki. Zawiera azot, fosfor, potas, a także wapń, magnez i mikroelementy. Najlepiej wysiać go jesienią przed orką zimową. Składniki zdążą się uwolnić, a gleba zyska lepszą strukturę. Wiosenne stosowanie obornika w ziemniakach jest mniej korzystne, bo część składników może być gorzej wykorzystana.

Ilość obornika warto dostosować do jego jakości i planowanego plonu. Na glebach bardzo słabych, piaszczystych, obornik poprawi retencję wody i ograniczy ryzyko przesychania redlin. W nowoczesnej agrotechnice często łączy się obornik z nawozami mineralnymi o węższym stosunku P:K, na przykład Polifoską 6 lub 8, bo sam obornik dostarcza sporo potasu.

Gnojowica i gnojówka

Gnojowica i gnojówka także dostarczają azotu, fosforu i potasu, choć w innych proporcjach niż obornik. Lepiej stosować je wiosną, przed uprawkami przedsiewnymi. Po rozlaniu powinny zostać jak najszybciej wymieszane z glebą, by ograniczyć straty azotu oraz intensywny zapach.

Dawkę tych nawozów dobrze jest powiązać z wynikami analizy gleby i planem nawożenia mineralnego. Na część potrzebnych składników można wtedy zrezygnować z nawozów sztucznych, a pozostałą ilość uzupełnić granulatem. Takie połączenie, choć wymaga więcej planowania, często daje wyższą zawartość skrobi w bulwach i lepszą strukturę gleby na kolejne lata.

Jak uniknąć błędów w nawożeniu ziemniaków?

Nadmierne nawożenie ziemniaków bywa groźniejsze niż lekkie niedobory. Zbyt wysoka dawka azotu powoduje, że bulwy mają ciemniejszy miąższ, niższą zawartość witaminy C i skrobi oraz podwyższoną ilość azotanów. Rośliny są też delikatniejsze, łatwiej uszkadzają się przy zbiorze i gorzej znoszą przechowywanie.

Przenawożenie może podnieść plon masy, ale jednocześnie mocno pogorszyć jakość ziemniaków i zwiększyć straty podczas magazynowania.

Nadmiarem łatwo obciążyć glebę również potasem. Gdy dawka znacząco przekracza potrzeby roślin, przy niskiej zasobności magnezu może dojść do zaburzeń pobierania tego pierwiastka. W efekcie liście żółkną, choć nawozu wydaje się być dużo. Z tego powodu tak ważne jest łączenie wiedzy o stanowisku z rozsądnymi dawkami.

W praktyce ogrodniczej powtarza się kilka błędów, które mocno obniżają efekty nawożenia ziemniaków. Warto je znać i omijać szerokim łukiem:

• wysiew nawozów „na oko”, bez analizy gleby ani przeliczenia dawek,
• zbyt późne stosowanie dużych ilości azotu, gdy nać jest już dobrze rozwinięta,
• łączenie wysokiej dawki azotu z bardzo wysoką dawką potasu na słabej glebie,
• rezygnacja z nawozów organicznych na lżejszych piaskach,
• ignorowanie objawów przenawożenia, takich jak nadmiernie bujna nać przy słabo zawiązanych bulwach.

Dobry punkt wyjścia stanowi zawsze analiza chemiczna gleby oraz świadomy wybór nawozu: czy ma to być obornik z niewielkim dodatkiem nawozu wieloskładnikowego, czy raczej sama Polifoska 5, 6, 8 lub Polifoska Krzem. Uporządkowany plan, dopasowany do typu ziemniaka i warunków na polu, przekłada się na zdrowe bulwy, wysoką zawartość skrobi i mniejsze straty w przechowalni.