Kiedy siać buraki cukrowe?

Planujesz zasiewy buraków cukrowych i wahasz się, kiedy wjechać w pole? Ten tekst podpowie ci, jak dobrać termin do regionu, pogody i rodzaju gleby. Dzięki temu łatwiej zaplanujesz siew tak, by rośliny ruszyły równo i dały wysoki plon.

Kiedy siać buraki cukrowe?

W Polsce buraki cukrowe wysiewa się od połowy marca do mniej więcej połowy kwietnia. Rolnicy często powtarzają zasadę: „najwcześniej jak to możliwe, najpóźniej jak to konieczne”. Chodzi o to, by złapać jak najdłuższy okres wegetacji, ale jednocześnie nie ryzykować siewu w zimną glebę, która opóźni wschody i wystawi siewki na choroby.

Rok do roku termin siewu przesuwa się nawet o kilka tygodni, bo inaczej wygląda wiosna na Dolnym Śląsku, a inaczej w północno-wschodniej części kraju. Na południowym zachodzie pierwsze siewniki wyjeżdżają często już po połowie marca, w centrum Polski zwykle w pierwszej połowie kwietnia, a w chłodniejszych regionach nawet w drugiej połowie kwietnia. Ważniejsze od daty w kalendarzu są temperatura i wilgotność gleby.

Terminy siewu w różnych regionach

Region ma duże znaczenie, bo różnice klimatyczne są wyraźne. Plantator w południowej części województwa lubelskiego wjeżdża w pole zdecydowanie wcześniej niż rolnik w północno-wschodnim Podkarpaciu. Dla obu najważniejszy jest jednak ten sam warunek: temperatura i stan gruntu na głębokości siewu muszą pozwalać na szybkie i wyrównane wschody.

Dla uporządkowania warto zestawić orientacyjne okna siewu z różnych części kraju i minimalną temperaturą gleby, przy której ma sens zaczynać prace w polu:

Daty w tabeli są tylko wskazówką. W praktyce wielu rolników zaczyna siew wtedy, gdy można wjechać na pole bez niszczenia struktury i gdy termometr w glebie pokazuje przynajmniej 5–6°C na głębokości 5–10 cm. Taki prosty pomiar w polu daje często więcej niż najdokładniejszy kalendarz.

Okres wegetacji i termin zbioru

Buraki cukrowe potrzebują długiego okresu wegetacji. Od siewu do zbioru powinno upłynąć około 180–200 dni, żeby korzeń zdążył zbudować masę i nagromadzić cukier. W gospodarstwach, które mają zakontraktowane wczesne dostawy do cukrowni, presja na jak najwcześniejszy siew jest więc wyraźna.

Trzeba przy tym pamiętać, że nie każdy dzień na polu liczy się tak samo. Okresy chłodu po siewie, silne przymrozki czy zaskorupienie gleby po ulewach sprawiają, że rośliny stoją w miejscu. Formalnie są już na plantacji, ale ich rozwój jest ograniczony. Im dłużej trwa taki zastój, tym trudniej potem nadrobić straty, nawet przy późnym zbiorze.

Buraki cukrowe zwykle zbiera się po upływie około 180 dni od siewu, ale o jakości korzeni decyduje to, co roślina „przeżyła” w pierwszych tygodniach po kiełkowaniu.

Jaka temperatura gleby jest dobra do siewu?

Nie kalendarz, lecz temperatura gleby decyduje o starcie siewu. To od niej zależy tempo kiełkowania, wyrównanie wschodów i podatność siewek na patogeny. Dlatego wielu plantatorów po prostu nosi w kieszeni prosty termometr glebowy i sprawdza warunki codziennie rano.

Minimalna temperatura do kiełkowania

Nasiona buraka cukrowego zaczynają kiełkować przy temperaturze gleby 5–6°C. To absolutne minimum na głębokości, na której umieszczasz nasiona. Wysiew w chłodniejszą glebę oznacza długie, nierówne wschody i duże ryzyko porażenia przez choroby odglebowe.

Przy zbyt niskiej temperaturze podłoże jest długo mokre i zimne, a siewki stoją w bruzdach niemal bez ruchu. To idealne warunki dla patogenów, które infekują osłabione rośliny. W skrajnych przypadkach wschody przeciągają się nawet do 30 dni, a część roślin wypada już na starcie.

Wyższa temperatura a wyrównane wschody

Dla szybkich i równych wschodów gleba powinna mieć około 10–12°C. W takiej temperaturze buraki zwykle pojawiają się na powierzchni po tygodniu. W dodatku rosną od razu dynamicznie i szybciej okrywają międzyrzędzia, co ogranicza parowanie wody i zachwaszczenie.

Trzeba patrzeć nie tylko na temperaturę gleby, ale też prognozy temperatur powietrza. Gwałtowne ocieplenie, po którym przychodzą ostre przymrozki, bywa szczególnie groźne. Siewki wychodzą szybko, a potem nadziemna część przemarza. Część plantacji trzeba wtedy przesiewać, co kosztuje czas i materiał siewny.

Bezpieczny start to połączenie: temperatura gleby powyżej 5–6°C, brak zapowiedzi silnych przymrozków i stabilna pogoda w najbliższych dniach.

Jak ocenić wilgotność i stan pola przed siewem?

Termin siewu to nie tylko temperatura. Równie ważna jest wilgotność gleby i możliwość wjazdu w pole bez niszczenia struktury. Wielu rolników powtarza prostą zasadę: siać wtedy, gdy można wjechać i wyjechać z pola, nie zostawiając kolein i zbyt mocno ubitej warstwy ornej.

Wilgotność gleby

Zbyt mokra gleba pod siew buraków to pewny problem. Ciężki sprzęt rozjeżdża wtedy struktury, zbija glebę w płyty, a wschody są nierówne. Z kolei przesuszenie wierzchniej warstwy sprawia, że nasiona lądują w suchym pyle i czekają na opady, co wydłuża kiełkowanie.

Za dobrą, roboczą wilgotność przyjmuje się zakres 12–16%. W praktyce rolnicy często oceniają ją „w palcach”, formując grudkę z ziemi. Warto też zwrócić uwagę na kilka prostych sygnałów mówiących, że warunki do siewu są już blisko ideału:

• gleba formuje się w drobne, kruche agregaty, a nie w ciężkie bryły,
• na oponach ciągnika nie tworzą się grube „nalepy” ziemi,
• na powierzchni nie widać stojącej wody w zagłębieniach,
• po przejeździe sprzętu bruzda nie „zlewa się” i nie błyszczy jak błoto.

Przy zbyt mokrej glebie siewniki mają też problem z dokładnym utrzymaniem ustawionej głębokości. Ziarno raz trafia płycej, raz głębiej, a wschody są rozciągnięte w czasie. Na lekkich, przepuszczalnych glebach zbyt późny siew w suchą warstwę orną bywa z kolei powodem słabszego obsiania pola.

Ryzyko przymrozków i opadów

Pogoda wiosną potrafi zaskoczyć. W jednym roku masz suche, ciepłe tygodnie, a w kolejnym długie okresy chłodu i opadów. Dlatego przed ustawieniem siewnika warto zerknąć w kilka prognoz z różnych źródeł, nie tylko w jedną aplikację na telefonie.

Najgroźniejsze dla świeżo wysianych buraków są nocne przymrozki oraz ulewy tuż po siewie. Przymrozek może uszkodzić młode liścienie, a intensywny deszcz powoduje zamulenie i zaskorupienie powierzchni, przez co wschodzące rośliny nie przebijają się na wierzch. W ostatnich latach coraz częściej problemem jest też żerowanie szkodników, takich jak szarek komośnik czy pędraki, które potrafią przerzedzić nawet dobrze założoną obsadę.

Na jaką głębokość i jak gęsto siać buraki cukrowe?

Nawet idealnie dobrany termin siewu nie da efektu, jeśli głębokość i obsada będą przypadkowe. Głębokość siewu zależy przede wszystkim od typu gleby i jej wilgotności, a docelowa liczba roślin na hektarze powinna mieścić się w dość wąskich widełkach.

Głębokość siewu

Na glebach gliniastych, chłodnych i dłużej utrzymujących wilgoć nasiona umieszcza się płycej. Zwykle jest to 1–2 cm. Na glebach lżejszych, cieplejszych i suchszych, bruzda powinna być nieco głębsza, ale nie większa niż 3–4 cm.

Za bezpieczny zakres przyjmuje się 2–3 cm głębokości. Płytszy siew na mokrej, cięższej glebie ogranicza ryzyko gnicia nasion. Głębszy na piaskach i madach pomaga z kolei w utrzymaniu kontaktu z wilgotną warstwą podłoża. Niezależnie od typu gleby ważne jest, by nasiona były dobrze dociśnięte do dna bruzdy i całkowicie przykryte.

Obsada roślin i rozstawa

Optymalna obsada buraków cukrowych na plantacji to zwykle 80 000–100 000 roślin na hektarze. Przy równomiernym rozkładzie roślin minimalną granicą opłacalności jest 60 000 sztuk na hektarze. Poniżej tej wartości plon spada tak mocno, że oszczędność na materiale siewnym zupełnie się nie broni.

Aby uzyskać taką obsadę, sieje się około 115 000 nasion na hektar, a rozstaw rzędów ustawia się najczęściej na 45–50 cm. Odstęp między nasionami w rzędzie wynosi 18–22 cm. W praktyce rolnik dobiera go do klasy gleby, spodziewanych strat i jakości siewnika. Różne warianty rozstawy dają nieco inne efekty, co dobrze widać przy porównaniu kilku konfiguracji:

• 18 cm w rzędzie i 45 cm międzyrzędzi sprzyja obsadzie bliższej 100 tys. roślin/ha,
• 20 cm w rzędzie przy tej samej rozstawie międzyrzędzi obniża obsadę o kilka tysięcy roślin,
• 22 cm odstępu w rzędzie można rozważać na bardzo żyznych glebach, gdzie każda roślina mocno się rozrasta,
• zagęszczanie ponad 100 tys. roślin/ha zwiększa liczbę małych korzeni, które łatwiej gubią się podczas zbioru.

Nowoczesne siewniki punktowe pozwalają dość precyzyjnie ustawić zarówno rozstaw rzędów, jak i dawkę nasion na hektar. W wielu gospodarstwach przyjmuje się zużycie około 1,25 jednostki siewnej na hektar, co przy polowej zdolności wschodów na poziomie 83–87% pozwala osiągnąć zakładaną obsadę.

Jak wspierać szybkie i równe wschody?

Nawet najlepiej dobrany termin, temperatura i wilgotność nie wystarczą, jeśli gleba nie jest właściwie przygotowana. Buraki cukrowe mają wysokie wymagania glebowe, dlatego potrzebują pola z wyrównaną, gruzełkowatą strukturą i dobrą warstwą orną. Czy twoje pole spełnia te warunki?

Przygotowanie stanowiska

Pod uprawę buraków przeznacza się na ogół gleby kompleksu pszennego bardzo dobrego i dobrego lub żytniego bardzo dobrego. Warstwa orna powinna być głęboka, próchniczna i równomiernie spulchniona. Taki profil pozwala korzeniom wnikać głęboko i lepiej wykorzystywać wodę oraz składniki pokarmowe.

Przedsiewna uprawa roli ma dać powierzchnię możliwie wyrównaną, bez brył i kolein. Zbyt ubita ziemia utrudnia kiełkowanie i rozwój siewek, a zbyt luźna powoduje szybkie uciekanie roztworów wodnych z nawozami do głębszych warstw. Buraki dobrze udają się po roślinach bobowatych, zbożach i ziemniakach, szczególnie tam, gdzie w płodozmianie jest miejsce na nawożenie organiczne.

Najczęstsze błędy przy siewie

Błędy popełnione na starcie potrafią przełożyć się na niższy plon i gorszą jakość korzeni. Część z nich powtarza się w wielu gospodarstwach i da się ich łatwo uniknąć, jeśli wiemy, na co zwrócić uwagę:

• zbyt wczesny siew w zimną, niedogrzaną glebę,
• wjechanie w zbyt mokre pole i zniszczenie struktury,
• niestaranna kontrola głębokości siewu na różnych fragmentach pola,
• zbyt mała lub zbyt duża obsada roślin przez źle ustawioną normę wysiewu,
• zignorowanie prognoz pogody i siew tuż przed intensywnymi opadami lub przymrozkami.

Do tego dochodzi czasem nadmierne nawożenie azotem i potasem tuż przed siewem, które może podnieść zasolenie gleby i utrudnić kiełkowanie. Z kolei niedobór składników, zwłaszcza fosforu w fazie wschodów i potasu latem, ogranicza rozwój systemu korzeniowego i obniża zawartość cukru.

Średnio buraki cukrowe wschodzą po około dwóch tygodniach od siewu, a przy temperaturze 15–20°C młode rośliny pojawiają się już po tygodniu, szybciej okrywając glebę liśćmi.